Anlamadan Yargılamak: İntihar ve Toplumsal Önyargılar

 

(Osamu Dazai.)

Toplum, intihar eden veya etmeye çalışan insanlara karşı çoğu zaman aceleyle yargılar üretir. “Keşke biraz daha dayansaydı” ya da “Biraz sabretseydi, her şey düzelirdi” gibi ifadeler, acıyı küçümseyen ve kişinin yaşadığı karmaşık duyguları görmezden gelen yorumlardır. Osamu Dazai’nin Öğrenci Kız adlı eserindeki şu sözler, bu durumu gözler önüne serer:

“Bazılarımız ileri gidip intiharı tercih edecek. Arkasından ‘Ah, keşke biraz daha dayansaydı! Hayatı zamanla anlayacaktı. Olgunlaşınca rahatlayacaktı…’ diyeceksiniz. Hâlbuki kendinizi intihar eden kişinin yerine koysanız, onun çektiği acıya karşı ne kadar mücadele verdiğini, dayanmaya çalıştığını, çevresindekilere kulak verip onlar gibi hayata adapte olabilmek adına elinden geleni yaptığını ancak sonuç olarak bütün yaşama sebeplerinin anlamsızlığı karşısında pes ettiğini görebilirdiniz.”

Bu sözler, intihar eden bireylerin yalnızca bir anlık zayıflık veya sabırsızlık nedeniyle bu noktaya gelmediğini hatırlatır. Onlar, kendi acılarıyla baş etmeye çalışırken sürekli mücadele eder, çevrelerinden yardım almaya çalışır, çoğu zaman görünmeyen bir direnç gösterirler. Ancak tüm bu çabalar, yaşadıkları yoğun acının ağırlığı karşısında yetersiz kalabilir. Dayanmak, çoğu zaman sadece fiziksel bir sabır değil, ruhsal bir sınavdır; intihar eden kişinin deneyimi, çoğu zaman bu sınavın sınırlarını çoktan aşmış olduğuna işaret eder.

Dazai, alıntısının devamında ise toplumun sıkça yaptığı hatayı vurgular:

“Bizim duygularımızı her zaman geçiştiriyorsunuz. Başımızı okşayıp ‘Geçer bunlar…’ dediğinizde her şey bitecek sanıyor, acımızı utanç verici derecede basitleştiriyorsunuz… Fakat siz bunu söylerken şu an yaşadığımız şiddetli ağrıyı bile isteye yok saymamızı, görmezden gelmemizi istiyorsunuz.”

Toplumun bu yaklaşımı, birçok kişinin yalnızlık ve çaresizlik duygusunu artırır. Acının karmaşıklığını anlamadan “sabret” demek, çoğu zaman yükün daha da ağırlaşmasına neden olur. İntiharı sadece bir “dayanamama” olarak görmek, aslında insanın içsel mücadelelerini tamamen görmezden gelmektir. Oysa intihar eden kişi, çoğu zaman çevresine uyum sağlamaya, toplumun beklentilerine karşı mücadele etmeye çalışmış, tüm dayanma yollarını tüketmiş biridir.

Toplumsal önyargılar, bu gerçekliği basitleştirir ve insanları “zayıf” veya “sabırsız” olarak etiketler. Oysa gerçek, çok daha karmaşıktır: İntihar eden insanlar, kendi acılarıyla başa çıkmak için ellerinden gelen her şeyi yapmış, bazen dayanamayacak kadar büyük bir yükle karşı karşıya kalmış kişilerdir. Bu nedenle, önyargılar sadece onları anlamayı engellemekle kalmaz, aynı zamanda toplumun empati kapasitesini de sınırlar.

Dazai’nin sözleri bize hatırlatıyor ki, anlamadan yargılamak yerine anlamaya çalışmak, yaşanan acıyı küçümsememek, toplumsal sorumluluğun en temel yollarından biridir. Bir insanın dayanma kapasitesini kendi normlarımızla ölçmek, çoğu zaman yanlıştır. Onun yerine, yaşadığı acıyı anlamaya çalışmak, onun mücadelelerini görmek ve önyargıları sorgulamak gerekir.

Toplum olarak yapmamız gereken, zor zamanlarda yan yana durabilmek, acıyı küçümsememek ve “geçer” demek yerine dinlemektir. Çünkü bazen bir insanı kurtarabilecek en büyük adım, onun hislerini ciddiye almak ve yargılamadan yanındaymış gibi durabilmektir. Acının ve çaresizliğin büyüklüğünü küçümsemek yerine, onu görmek ve yanında durmak, belki de en büyük şefkat göstergesidir.

Unutulmamalıdır ki intihar eden insanlar “pes etmiş” değil, çoğu zaman “dayanmak için elinden geleni yapmış ama acının ağırlığı karşısında yorulmuş” kişilerdir. Onları anlamak, empatiyle yaklaşmak ve önyargıları bir kenara bırakmak, sadece onlara değil, topluma da insan olmanın en temel yönünü hatırlatır.